Tavan ve Taban Nedir? Borsa İstanbul'da Günlük Fiyat Sınırı ve Taban Olan Hisse Nasıl Satılır
Kaynak: Borsa İstanbul Pay Piyasası Yönergesi (madde 9 ve 39) ve kendi günlük fiyat verimiz (17 Mart 2020 – 6 Ekim 2026)
Borsa İstanbul'da bir hissenin fiyatı bir günde önceki kapanışına göre en fazla %10 yükselebilir ya da düşebilir. Bu sınırın üst ucuna tavan, alt ucuna taban denir. Fiyat sınıra geldiğinde işlem durmaz; yalnız o fiyatın ötesinde emir kabul edilmez ve emirler sıraya girer.
Tavan ve taban fiyat nasıl hesaplanır?
Her günün hesabı baz fiyattan başlar; normal koşullarda baz fiyat bir önceki işlem gününün kapanış fiyatıdır. Tavan fiyat baz fiyatın %10 fazlası, taban fiyat %10 eksiğidir; sonuç hissenin fiyat adımına (fiyat seviyesine göre 0,01 TL, 0,02 TL, 0,05 TL… gibi en küçük fiyat aralığı) yuvarlanır. Bu yuvarlama yüzünden tavan ve taban günlerinde değişim çoğu zaman tam %10 değil, %9,9 civarı görünür.
Örnek: Önceki kapanışı 25,76 TL olan bir hissenin ertesi gün tavan fiyatı 25,76 × 1,10 = 28,336 TL'dir; fiyat adımı 0,02 TL ise 28,32 TL'ye yuvarlanır ve günlük değişim +%9,94 olur.
Neden %10? Yönergede başka oranlar da var
Borsa İstanbul Pay Piyasası Yönergesi'nin pazar tablosu (madde 39) fiyat marjını pazara göre ayırır: Yıldız Pazar %20, Ana Pazar %15, Alt Pazar ve diğer pazarlar %10. Ancak Sermaye Piyasası Kurulu'nun Mart 2020'de aldığı tedbir kararıyla bütün pazarlarda %10 uygulanıyor; yönergedeki farklı oranlar bu tedbir kaldırılınca devreye girecek. Kendi fiyat verimizde de 17 Mart 2020'den bu yana hiçbir hissenin sermaye işlemi dışında günlük değişimi %10'u aşmıyor; öncesinde sınır %20'ydi.
Taban olan hisse nasıl satılır?
Emirler iki kurala göre eşleşir (yönerge madde 9): fiyat önceliği — daha düşük fiyatlı satış emri daha yüksek fiyatlıdan önce işleme girer; zaman önceliği — aynı fiyattaki emirlerden önce gireni önce işleme girer.
Hisse tabana indiğinde satıcılar taban fiyattan daha aşağıya emir veremez; bütün satış emirleri aynı fiyatta, yani taban fiyatında toplanır ve girildiği sırayla kuyruğa dizilir. Gelen her alış emri kuyruğun başındaki satış emriyle eşleşir. Alıcı azsa kuyruğun arkasındaki emir gün boyu gerçekleşmeyebilir; gerçekleşmeyen kısım emir süresine göre iptal olur ya da ertesi güne taşınır. Ertesi gün yeni baz fiyat o günün kapanışıdır, yani taban fiyat bir kez daha %10 aşağı iner.
Tavan için durum tersidir: alıcılar tavan fiyatından yukarı emir veremez, alış emirleri tavan fiyatında sıraya girer ve satıcı geldikçe sırayla gerçekleşir.
Gün içinde fiyat çok hızlı hareket ederse işlemler kısa süre durabilir (pay bazında devre kesici). Tetiklenme oranı pazara göre farklıdır; yönergedeki tabloya göre Yıldız Pazar'da %10, Ana Pazar'da %7,5, Alt Pazar'da %5.
Tavan ve taban ne sıklıkta oluyor?
Borsa İstanbul'da işlem gören bütün hisselerin günlük kapanışlarından, kapanışı önceki güne göre en az %9,5 değişen günleri saydık (sermaye işlemi kaynaklı sıçramalar hariç). Son sütun, sıradan bir işlem gününde işlem gören hisselerin yüzde kaçının günü tavanda ya da tabanda kapattığını gösterir: örneğin %2,6 / %1,1, işlem gören her 100 hisseden yaklaşık 2–3'ünün tavan, 1'inin taban kapattığı anlamına gelir.
| Yıl | Tavan kapanış | Taban kapanış | Hisse sayısı | Ortalama bir günde tavan / taban kapatan hisse oranı |
|---|---|---|---|---|
| 2020 | 5.745 | 1.627 | 395 | %7,4 / %2,1 |
| 2021 | 3.654 | 1.708 | 447 | %3,5 / %1,7 |
| 2022 | 3.490 | 1.173 | 485 | %3,0 / %1,0 |
| 2023 | 6.137 | 2.123 | 541 | %4,9 / %1,7 |
| 2024 | 4.055 | 1.128 | 573 | %2,9 / %0,8 |
| 2025 | 3.835 | 1.684 | 594 | %2,6 / %1,1 |
| 2026 | 3.358 | 2.485 | 630 | %2,9 / %2,1 |
Tavan ve taban serileri ne kadar sürüyor?
Arka arkaya tavan (ya da taban) kapanan günler bir seri sayıldı. Serilerin büyük çoğunluğu tek gün sürüyor; en uzun seri her iki yönde de 26 işlem günü.
| Seri süresi | Tavan serisi | Payı | Taban serisi | Payı |
|---|---|---|---|---|
| 1 gün | 15.361 | %74,6 | 6.901 | %81,0 |
| 2 gün | 3.305 | %16,1 | 969 | %11,4 |
| 3 gün | 1.007 | %4,9 | 329 | %3,9 |
| 4 gün | 389 | %1,9 | 127 | %1,5 |
| 5 gün ve üstü | 518 | %2,5 | 199 | %2,3 |
| Toplam | 20.580 | 8.525 |
Dönem 17.03.2020 – 06.10.2026, günlük kapanış fiyatları. Gün içinde tavana ya da tabana değip farklı kapanan günler sayılmadı. Bu sayılar geçmişi anlatır, bir hissenin ileride nasıl hareket edeceğini göstermez.
Sık sorulanlar
- Taban olan hisseyi satmak mümkün mü?
Evet, ama yalnız taban fiyatından ve karşısına alıcı çıktıkça. Satış emirleri girildiği sırayla gerçekleşir; alıcı yetmezse emir o gün kısmen ya da hiç gerçekleşmeyebilir.
- Tavan fiyattan alış emri vermek her zaman işe yarar mı?
Hayır. Tavanda satıcı azsa alış emirleri sırada bekler; önce girilen emir önce gerçekleşir.
- Bedelsiz sermaye artırımı gününde fiyatın düşmesi taban sayılır mı?
Hayır. Bedelsiz artırımda baz fiyat artırım oranında düzeltilir; fiyatın mekanik olarak düşük görünmesi gerçek bir değer kaybı ya da taban değildir.
Bu sayfa Borsa İstanbul düzenlemelerinin ve kamuya açık fiyat verisinin özetidir; bağlayıcı metin Borsa İstanbul'un yönerge ve prosedürleridir. Yatırım tavsiyesi değildir ve herhangi bir hisse için alım ya da satım önerisi içermez.