TerimAçıklama
A
Açığa satış
Elde olmayan bir hisseyi ödünç alıp satmak. Fiyat düşünce daha ucuza geri alıp aradaki farkı kazanmayı hedefleyen işlemdir.
Alım garantisi
Devletin bir santralin ürettiği elektriği belirli bir süre önceden belirlenmiş sabit fiyattan satın alma taahhüdü. Süre bitince satış fiyatı piyasaya kalır.
Ana ortak
Şirketin en büyük ve genellikle yönetimi elinde tutan ortağı.
Anahtar teslim
Yüklenicinin tasarım, malzeme ve kurulumun tamamını üstlenip sistemi çalışır hâlde teslim ettiği sözleşme türü.
Ayrılma hakkı
Birleşme gibi önemli bir kararda genel kurulda karşı oy veren ortağın, paylarını şirkete önceden belirlenmiş fiyattan satarak ortaklıktan çıkabilme hakkı.
B
Bağımsız denetim
Şirketin mali tablolarının, şirketten bağımsız bir denetim firmasınca incelenip doğru hazırlanıp hazırlanmadığına görüş verilmesi. Ara dönem tablolarında yapılan "sınırlı" denetim daha dar kapsamlıdır: tam denetim değildir, ama tablolar yine de dışarıdan gözden geçirilmiştir.
Bağımsız yönetim kurulu üyesi
Şirketle ve büyük ortaklarla çıkar bağı olmayan, küçük ortakların hakkını gözetmesi beklenen yönetim kurulu üyesi.
Bağlı ortaklık
Bir şirketin yarıdan fazla payına sahip olduğu ve yönetimini kontrol ettiği başka şirket.
Bedelli sermaye artırımı
Şirketin ortaklardan para toplayarak yeni pay çıkarması. Mevcut ortaklar yeni payları belirlenen fiyattan öncelikle alma hakkına sahiptir.
Bedelsiz sermaye artırımı
Şirketin kendi yedeklerini sermayeye ekleyip ortaklara ücretsiz yeni pay vermesi. Pay sayısı artar, fiyat da aynı oranda düşer. Ortağın elindeki toplam değer değişmez.
Blok satış
Çok sayıda payın tek seferde, önceden anlaşılmış bir alıcıya belirlenen fiyattan satılması.
Borsada işlem görmeyen pay
Şirketin sermayesinde yer aldığı hâlde borsada alınıp satılamayan pay. Sahibi satmak isterse önce satılabilir tipe dönüştürmek için başvurmak zorundadır.
Brüt kâr
Satışlardan, satılan ürünün doğrudan maliyeti çıkarıldıktan sonra kalan tutar. Personel, pazarlama, faiz gibi diğer giderler henüz düşülmemiştir.
Brüt takas
Alıcının hisse bedelini alım anında tamamen ödemesini zorunlu kılan tedbir. Genellikle fiyatı olağan dışı sert hareket eden hisselere uygulanır.
Ç
Çerçeve anlaşma
Tarafların ileride yapacakları işlerin genel kurallarını belirleyen, ama çoğu zaman kesin tutar ve sipariş içermeyen anlaşma.
Çevresel etki değerlendirmesi (ÇED)
Bir projenin çevreye etkisinin resmî olarak incelenmesi. İlgili izin alınmadan inşaata başlanamaz.
D
Denetimden sorumlu komite
Şirketin muhasebesini ve bağımsız denetimini gözeten, bağımsız üyelerden oluşan yönetim kurulu komitesi.
Döviz swapı
İki tarafın belirli bir tutarda iki farklı para birimini bugün değiş tokuş edip ileride ters yönde geri değiştirmeyi kararlaştırdığı işlem. Bankalar döviz veya TL ihtiyacını kısa süreli karşılamak için kullanır.
E
Enflasyon düzeltmesi
Mali tabloların enflasyonun etkisinden arındırılıp bugünkü paranın satın alma gücüyle ifade edilmesi. Geçmiş rakamlar bu yüzden ilk açıklandıklarından farklı görünebilir.
Ertelenmiş vergi
Bugün ödenmeyen ama ileride ödenecek ya da geri alınacak verginin muhasebe kaydı. Kârı etkiler ama kasadan para çıkmaz.
Esas faaliyet kârı / zararı
Şirketin asıl işinden, yani ürün ya da hizmet satışından elde ettiği sonuç. Faiz, kur farkı, hisse satışı gibi yan kalemler dahil değildir. İşin kendisinin kâr edip etmediğini gösterir.
Esas sözleşme
Şirketin kuruluş belgesidir: sermayesi, amacı ve yönetimi gibi temel kuralları içerir. Değiştirilmesi için onay ve tescil gerekir.
F
FAVÖK
Faiz, vergi ve amortisman öncesi kâr. Şirketin borç faizi, vergi ve makine-bina yıpranma payı düşülmeden önce işinden ne kadar kazandığını gösterir.
Fiili dolaşım
Şirket paylarının borsada gerçekten alınıp satılabilen kısmı. Ana ortakların uzun süre elinde tuttuğu paylar buna dahil değildir.
Finansal yeniden yapılandırma
Borcunu vadesinde ödeyemeyen şirketin bankalarla yeni vade ve koşullarda anlaşmaya çalıştığı süreç.
Finansman bonosu
Şirketin genellikle bir yıldan kısa vadeyle borç almak için yatırımcılara sattığı borç senedi. Vade sonunda anapara faiziyle geri ödenir.
Finansman gideri
Şirketin borçları için ödediği faiz ve benzeri masraflar.
Fiyat tespit raporu
Halka arzda aracı kurumun şirkete biçtiği değeri ve hisse fiyatını nasıl hesapladığını anlatan rapor.
G
Geçmiş yıl zararları
Önceki yıllarda oluşup henüz kapatılmamış zararların özkaynakta tutulduğu hesap. Bu hesap kapanmadan kâr payı dağıtmak zorlaşır.
Geri alım (pay geri alımı)
Şirketin kendi hisselerini borsadan satın alması. Genellikle hisseyi değerinin altında gördüğünü göstermek ya da fiyatı desteklemek için yapılır.
H
Hak kullanımı
Kâr payı ya da bedelsiz pay gibi bir hakkın dağıtıldığı gün. O günden sonra alınan hisse bu hakkı taşımaz.
Hakim ortak
Şirketin yönetimini elinde tutan, en büyük paya sahip ortağı.
Halka açıklık oranı
Şirket hisselerinin borsada herkesin alıp satabildiği kısmının yüzdesi. Oran düşükse az sayıda işlem fiyatı sert hareket ettirebilir.
Halka arz varsayım değerlendirme raporu
Borsaya yeni giren şirketin ilk iki yıl boyunca yayımladığı rapor. Halka arzdaki satış ve kâr tahminlerinin tutup tutmadığını gösterir.
İ
İdari para cezası
Bir kamu kurumunun kurallara uymayan şirkete mahkeme kararı olmadan kestiği para cezası.
İhraç tavanı
Şirketin belirli bir süre içinde çıkarabileceği tahvil, bono gibi borçlanma araçlarının izin verilen üst sınırı. O kadar borçlanılacağı anlamına gelmez, azami tutardır.
İlişkili taraf işlemi
Şirketin kendi ortakları, yöneticileri ya da aynı gruptaki şirketlerle yaptığı alışveriş veya borçlanma. Fiyatın piyasa koşullarına uygun olup olmadığına ayrıca bakılır.
İmtiyazlı pay
Genel kurulda daha fazla oy ya da yönetime aday gösterme gibi ek haklar taşıyan pay. Az sermaye payıyla şirketi yönetmeyi mümkün kılar.
İpotek
Borç ödenmezse alacaklının taşınmazı sattırıp parasını almasını sağlayan teminat.
İSO sıralaması (İSO 500)
İstanbul Sanayi Odası'nın her yıl yayımladığı, Türkiye'nin en büyük sanayi şirketlerini satış büyüklüğüne göre sıralayan liste. Listede yükselmek büyümeyi gösterir ama tek başına kârlılık anlamına gelmez.
İstinaf
İlk derece mahkemesinin kararına karşı bir üst mahkemeye yapılan itiraz.
İşletme faaliyetlerinden nakit akışı
Şirketin asıl işinden dönem içinde kasasına fiilen giren ve çıkan paranın farkı. Kâr kâğıt üzerinde kalabilir, nakit akışı paranın gerçekten gelip gelmediğini gösterir.
İşletmenin sürekliliği
Şirketin önümüzdeki en az bir yıl faaliyetini sürdürebileceği varsayımı. Denetçi bu konuda şüphe belirtirse şirketin geleceğine dair ciddi bir uyarı sayılır.
İştirak
Bir şirketin yönetimini kontrol etmeden önemli bir payına (genellikle %20-50) ortak olduğu başka şirket.
İzahname
Halka arz ya da pay satışını ayrıntısıyla anlatan, satış öncesi Sermaye Piyasası Kurulu onayından geçmesi gereken resmî belge.
İzlemeye alma
Kredi derecelendirme kuruluşunun notu şimdilik değiştirmeden şirketi yakın gözetime alması. Gelişmeler kötüleşirse not düşürülebilir.
K
Kâr payı
Şirketin kârının bir kısmını ortaklarına nakit olarak dağıtması (temettü).
Katılma payı
Bir yatırım fonuna yatırılan paranın karşılığı olan pay, yani fonun hissesi gibi düşünülebilir. Fiyatı, fonun elindeki varlıkların değerine göre belirlenir.
Kayıtlı sermaye sistemi
Yönetim kurulunun, önceden belirlenmiş bir üst sınıra kadar genel kurula gitmeden sermaye artırabildiği sistem. Bu üst sınıra kayıtlı sermaye tavanı denir.
Kira sertifikası (sukuk)
Faizsiz finans kurallarına uygun borçlanma aracı (sukuk). Yatırımcı faiz yerine, bir varlığın kira gelirinden pay alır.
Konsolide
Şirketin, kontrol ettiği bağlı ortaklıklarıyla birlikte tek bir şirket gibi raporlanması. Grup genelinin tablosunu gösterir.
Kredi derecelendirme notu
Bağımsız bir kuruluşun, şirketin borçlarını zamanında ödeme gücüne verdiği not. Not düştükçe şirketin borçlanması pahalılaşır.
Kredili işlem
Aracı kurumdan borç para alarak hisse almak. Fiyat düşerse aracı kurum ek teminat ister, verilmezse hisseleri satarak kendi alacağını kapatabilir.
Kupon ödemesi
Tahvil ya da bono gibi borçlanma araçlarında, borç veren yatırımcıya vade boyunca düzenli aralıklarla ödenen faiz. Borcun kendisi (anapara) genellikle vade sonunda geri ödenir.
L
Lisanssız güneş enerji santrali
Elektriği ağırlıkla kendi tüketimi için üreten, bu nedenle üretim lisansı alınmadan kurulabilen santraldir. İhtiyaç fazlası üretim şebekeye verilebilir.
M
Maden rezervi
Bir sahadaki madenin teknik ve ekonomik olarak kârlı biçimde çıkarılabileceği gösterilmiş kısmı.
Medyan beklenti
Şirketi izleyen analistlerin tahminleri küçükten büyüğe dizildiğinde tam ortaya düşen tahmin. Uçtaki tek tük tahminlerden etkilenmediği için genel beklentiyi daha iyi gösterir.
Muhabir banka
Bir bankanın başka bir ülkede şubesi olmadığında ödemelerini onun adına yapan, orada hesap tuttuğu banka.
Münferiden temsil
Bir kişinin şirketi tek başına imzasıyla temsil etme yetkisi.
N
Net borç
Şirketin toplam finansal borcundan elindeki nakdin düşülmesiyle kalan tutar. Ne kadar büyükse faiz yükü de o kadar ağırdır.
Net parasal pozisyon
Enflasyon muhasebesinden gelen bir kalem. Nakit ve alacak tutan şirket enflasyonda değer kaybettiği için kayıp, borçlu şirket borcunun gerçek değeri eridiği için kazanç yazar. Kasaya para girip çıkmaz, muhasebe düzeltmesidir.
Nitelikli yatırımcı
Belirli bir servet büyüklüğüne ya da piyasa deneyimine sahip olduğu için daha riskli ürünlere yatırım yapmasına izin verilen yatırımcı (kurumlar ve varlıklı bireyler).
O
Olağanüstü yedek
Şirketin geçmiş yıllarda kazanıp ortaklara dağıtmadığı, kenara ayırdığı kârlar. Genel kurul kararıyla sonradan temettü olarak dağıtılabilir ya da sermayeye eklenebilir.
Oynaklık
Fiyatın kısa sürede ne kadar sert inip çıktığı. Oynaklığı yüksek bir hissede fiyat bir günde çok yukarı da çok aşağı da gidebilir, yani risk daha yüksektir.
Ö
Ödemesiz dönem
Kredinin ilk döneminde anaparanın ödenmediği süre. Yatırım gelir getirmeye başlamadan geri ödemeye girilmemesini sağlar.
Özkaynak
Şirketin tüm varlıklarından tüm borçları çıkarıldığında ortaklara kalan kısım. Kabaca şirketin defterdeki net değeridir.
Özkaynak yöntemi
Ortak olunan şirketin kârından ya da zararından, sahip olunan pay oranındaki kısmın mali tablolara yansıtılması yöntemi.
P
Para piyasası fonu
Parayı çok kısa vadeli ve düşük riskli araçlarda (mevduat, repo, kısa vadeli bono gibi) değerlendiren fon türü. Genellikle nakit gibi kullanılır.
Parasal kayıp
Enflasyon nedeniyle şirketin elindeki nakit ve alacakların değer kaybını gösteren muhasebe kalemi. Kasadan para çıkmaz.
Pay alım teklifi (çağrı)
Bir kişi ya da kurumun, şirketin diğer ortaklarına paylarını belirli bir fiyattan satın alma önerisi yapması. Şirketin yönetimini ele geçiren taraf için bu teklif zorunludur ve küçük ortağa çıkış imkânı verir.
Pay bazında devre kesici
Bir hissenin fiyatı gün içinde çok hızlı yükselir ya da düşerse Borsa İstanbul o hissede işlemleri kısa bir süre durdurur. Amaç, panikle ya da aşırı heyecanla yapılan alım satımlara nefes aldırmaktır. Tüm piyasada birden çalıştığı durumlar da vardır.
Piyasa değeri
Şirketin borsadaki toplam değeri: hisse fiyatı ile toplam pay sayısının çarpımı.
Portföy yönetim şirketi
Yatırım fonlarını kuran ve yatırımcıların parasını bu fonlar üzerinden yöneten şirket.
R
Riskin erken saptanması komitesi
Şirketin varlığını tehdit edebilecek riskleri önceden görüp yönetim kuruluna bildirmekle görevli kurul.
S
Serbest fon
Yalnız belirli bir servete ya da deneyime sahip yatırımcılara satılabilen, daha esnek ve genellikle daha riskli yatırım yapabilen fon türü.
Sermaye avansı
Sermaye artırımı resmî olarak tamamlanmadan önce ortağın şirkete peşin yatırdığı para. Artırım onaylanınca bu paranın karşılığında ortağa yeni pay verilir.
T
Taban fiyat
Bir hissenin o gün düşebileceği en alt fiyat sınırı (önceki kapanışın %10 altı). Hisse tabana indi deniyorsa günlük düşüş sınırına ulaşmıştır.
Tahsisli sermaye artırımı
Şirketin yeni paylarını herkese değil, belirli bir kişi ya da kuruma (çoğu zaman ana ortağa) satarak para toplaması. Yeni pay çıktığı için mevcut ortakların şirketteki payı küçülür.
Tasfiye
Bir fonun ya da şirketin kapatılması. Elindeki varlıklar satılır, borçlar ödenir, kalan para sahiplerine dağıtılır. Satışlar sırasında fiyatlar baskı altında kalabilir.
Tavan fiyat
Bir hissenin o gün yükselebileceği en üst fiyat sınırı (önceki kapanışın %10 üstü).
Temettü
Şirketin kârının bir kısmını ortaklarına nakit olarak dağıtması. Kâr payı da denir.
Teorik fiyat
Kâr payı, bedelsiz ya da bölünme gibi bir işlemden sonra borsanın hesapladığı düzeltilmiş açılış fiyatı. Fiyattaki bu düşüş değer kaybı değildir.
Ters repo
Parayı kısa süreliğine, karşılığında devlet tahvili gibi bir teminat alarak borç vermek. Getirisi baştan bellidir ve riski düşüktür.
Ticaret siciline tescil
Şirket kararlarının resmî ticaret siciline kaydedilmesi. Yönetim değişiklikleri gibi kararlar ancak tescille hukuken kesinleşir.
U
Uzman kuruluş raporu
Birleşme gibi işlemlerde şirketlerin değerini bağımsız bir değerleme firmasının hesapladığı rapor.
V
Vadeli işlem sözleşmesi
Bir malı ya da finansal varlığı ileri bir tarihte bugünden belirlenen fiyattan alıp satmayı taahhüt eden sözleşme. Küçük teminatla büyük tutara bağlanıldığı için riski yüksektir.
Valör
Bir işlemde paranın fiilen hesaba geçtiği ya da faizin işlemeye başladığı tarih.
Varlık kiralama şirketi
Kira sertifikası çıkarmak için kurulan özel amaçlı şirket. Asıl şirket bu yolla faizsiz yöntemle borç para toplar.
Volatilite bazlı tedbir
Fiyatı çok sert hareket eden hisselere Borsa İstanbul'un geçici olarak koyduğu kısıtlamalar. Örneğin bir süre açığa satış ya da borç parayla (kredili) alım yapılamaz.
Y
Yapı ruhsatı
Bir binanın inşaatına başlanmasına izin veren resmî belge.
Yararlanma tarihi
Bir haktan kimlerin yararlanacağını belirleyen tarih. O tarihte payı elinde olmayan yatırımcı, payı sonradan alsa da bu haktan yararlanamaz.
Yatırım teşvik belgesi
Devletin belirli yatırımlara vergi indirimi, gümrük muafiyeti gibi destekler verdiğini gösteren belge.
Aramanızla eşleşen terim bulunamadı.
Bu sözlükteki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.
