Hisse Formasyonları29.09.2026 kapanışına göre · arşiv

Tablodaki kavramlar

• Kırılım çizgisi: şeklin "tamamlandı" sayılması için fiyatın kapanışta geçmesi gereken seviye. Omuz-baş-omuz ve çift tepe/dipte buna boyun çizgisi denir.
• Kırılım: kapanış fiyatının bu çizgiyi geçtiği gün. 30 seans içinde gelmezse formasyon listeden düşer.
• Hedef fiyat: şeklin yüksekliği, kırılım çizgisinden kırılım yönüne eklenerek bulunur. Kitaplardaki klasik ölçümdür; bir tahmin ya da söz değildir.
• Bozulma seviyesi: şeklin ters ucundaki seviye. Kırılımdan sonra kapanış bu seviyenin ötesine geçerse formasyon bozulmuş sayılır.

Borsa İstanbul'da geçmişte ne oldu?

17.03.2025 – 10.08.2026 arasında kırılan formasyonların sonucunu iki biçimde ölçtük:

• 40 seans ölçümü: kırılımdan sonraki 40 işlem gününde fiyat önce hedefe mi dokundu, yoksa önce bozulma seviyesinin ötesinde mi kapandı?
• Ders kitabı ölçümü: süre sınırı yok. Yükseliş ya da düşüş bitene kadar, yani fiyat ulaştığı en uç noktadan %20 geri dönene ya da bozulma seviyesini geçene kadar hedefe dokundu mu? Kitaplardaki başarı oranları bu yöntemle verilir.
• Rastgele hisselerle karşılaştırma: her kırılım günü, aynı gün rastgele 30 başka hisse seçilir. Bu hisselerde aynı yön, aynı hedef uzaklığı ve aynı bozulma uzaklığıyla aynı ölçüm yapılır. Formasyon gerçekten işe yarıyorsa rastgele hisselerden daha sık hedefe ulaşmalıdır.

Özet: Bu dönemde yalnız Boğa bayrağı rastgele hisselerden biraz daha iyi sonuç verdi; fark küçük ve çok sayıda formasyon birlikte sınandığı için güçlü kanıt sayılmaz. Şunlar rastgele hisselerden belirgin biçimde kötü sonuç verdi: Çift tepe. Bu yüzden sayfa yalnız eğitim amaçlıdır; formasyonlar hiçbir puana, sinyale ya da listeye katılmaz.

Oranlar neden düşük görünüyor? Ölçümde hata mı var?

Hesaplar tek tek denetlendi; oranları düşük gösteren şey bir hesap hatası değil, şu üç nedendir:

1. Hedefler uzak, bozulma seviyeleri yakın. Hedefe ulaşma oranı, büyük ölçüde hedefin ve bozulma seviyesinin ne kadar uzakta olduğuna bağlıdır. Örneğin çift dipte hedef görece yakındır ve oran yüksektir. Ayı bayrağında ise hedef, fiyatın dörtte biri kadar uzakta olabilir ve oran düşüktür. Bu yüzden düşük oran tek başına "kötü formasyon" demek değildir.
2. Piyasa yönü. Bu dönemde BIST 100 belirgin biçimde yükseldi. Düşüş bekleyen formasyonlar (omuz-baş-omuz, çift tepe, ayı bayrağı, aşağı kırılımlar) yükselen bir piyasaya karşı ölçüldü; yükseliş bekleyenler (çift dip, boğa bayrağı, yukarı kırılımlar) çok daha iyi göründü.
3. Ölçümün sertliği. Kitaplardaki oranlar süre sınırı ve durdurma olmadan ölçülür. Tabloda bu yüzden iki ölçümü de veriyoruz: ders kitabı ölçümünde oranlar yükselir.

Asıl önemli olan oranın kendisi değil, rastgele hisselere göre farktır. İki ölçümde de formasyonlar, aynı gün rastgele seçilen hisselerle hemen hemen aynı sonucu verdi. Yani hedefe ulaşanlar çoğunlukla şeklin kendisi sayesinde değil, piyasanın genel hareketiyle oraya vardı.

Akademik çalışmalar ne diyor?

• Lo, Mamaysky ve Wang (2000): formasyonları bilgisayarla otomatik tanıyan ilk kapsamlı çalışma. ABD hisselerinde 1962–1996 verisiyle bazı formasyonların fiyat hakkında ek bilgi taşıdığını buldu. Bilgi taşımak, tek başına kazandıran bir kural olduğu anlamına gelmez.
• Savin, Weller ve Zvingelis (2007): omuz-baş-omuzu ABD hisselerinde 1990–1999 için inceledi. Formasyonun tek başına bir işlem kuralı olarak kazandırdığına çok az ya da hiç destek bulmadı; buna karşın sonraki getiriler hakkında bir öngörü gücü taşıdığını gördü.
• Chang ve Osler (1995): döviz kurlarında omuz-baş-omuzun yalnız iki kurda işe yaradığını, hareketli ortalama gibi çok daha basit kuralların ise daha iyi sonuç verdiğini gösterdi.
• Thomas Bulkowski'nin formasyon istatistikleri: uygulamada en çok anılan oranlar. Örneğin omuz-baş-omuzda hedefe ulaşma oranı %51 olarak verilir. Bu oranlar süre sınırı ve durdurma olmadan, hareketin en uç noktasına kadar ölçülür; bizim tablodaki "ders kitabı ölçümü" bu yönteme yakındır.

Formasyonlar grafiği okumayı öğrenmek için yararlıdır ama tek başına gelecekte oluşacak fiyatları tahmin edemez. Hisse fiyatının önceki dönemlerdeki hareketlerine göre yapay zeka tarafından otomatik oluşturulur.